Archive

geesteswetenschappen

Registration is now open for the Open University’s conference ‘The Icon as Cultural Model: Past, Present and Future‘ (25-26 January, 2018). See the website for more information on the program, speakers and how to register. Hope to see you there!

Flyer

 

 

 

Advertisements
Mona Lisa Graffiti 7
Op donderdag 25 en vrijdag 26 januari 2018 organiseert de Open Universiteit het interdisciplinaire congres ‘The Icon as Cultural Model: Past, Present and Future’.
De Call for Papers staat nu online! Kunsthistorici, filosofen, mediawetenschappers, letterkundigen, cultuurhistorici: tot 1 juli kun je een abstract for papers insturen!
.

Theme description

Journalists, artists and scholars, among others, tend to refer to iconic events or images from the past in order to better understand present-day developments. For example, in the wake of the American elections media repeatedly referred to the iconic ‘years of crisis’ of the thirties of the last century. Also, they recalled George Orwell’s iconic depiction of a dystopian society from his novel 1984 to contextualize the use of ‘alternative facts’. In this respect, the icon functions as a model that generates cultural meaning by connecting past and present. But the icon not only shapes our (collective) image of the present, nor does it merely re-evaluate our image of the past. It also opens up potential scenarios for the future – be it brilliant or gloomy.

The making of specific icons is a much-studied topic in cultural studies, literary studies, art history and even in the history of science. However, theoretical and/or synthesizing studies on how the icon functions as a cultural model from which we can learn how to act or perform are scarce. The conference ‘The Icon as Cultural Model’ wants to fill this gap.

First, it will do so by addressing different manifestations of the icon. Traditionally understood as a static visual image, the concept of the icon is also used to refer to:

  • a specific period (e.g. the thirties or sixties, the Enlightenment or Golden Age);
  • a specific place (e.g. Waterloo or Woodstock, cities like Amsterdam, Rome or New York, or imaginary places such as Orwell’s ‘Oceania’);
  • a specific person (e.g. Christ, Michelangelo, Mae West);
  • a specific phrase (such as Descartes’ ‘I think therefore I am’ or Clausewitz’ ‘War is the continuation of politics by other means’).

Static as the icon may be, its evaluation by different groups (artists, scholars, politicians) can change through time. Recently, scholars have shown an increased interest in phenomena linked to the theme of the icon: such as fan culture and celebrities, artists’ self-representation, cultural marketing, and processes of canonisation. This poses the question why at present the search, and explication of, cultural models occurs to be highly relevant. By posing this question the conference’s second aim is to encourage reflection on how the icon has functioned and still functions as cultural model (and how it can be studied as such).

In addressing the icon as cultural model the conference explicitly wishes to bring together scholars from various disciplines such as art history, literary studies, history and philosophy. In this way the conference wishes to offer room for joint interdisciplinary reflection on the question how the study of cultural models may contribute to our understanding of the dynamics of culture in general.

Paper submissions

We welcome abstracts for papers (20 minutes max. excluding discussion). Contributions can address, but are by no means limited to the following aspects:

  • How do periodical concepts like the ‘Golden Age’, ‘Enlightenment’ or ‘Renaissance’ function as icons? How does the evaluation of these concepts by artists and/or scholars change through time? And how can we study this shifting evaluation?
  • How do both general spatial notions such as the ‘city’ (as opposed to the ‘country’ or to ‘nature’) and specific places function as models for writers, philosophers and artists?
  • How do specific historical events become iconic? Who attributes power to these events? And how, why, and by whom are their cultural meanings rewritten?
  • How do artifacts such as novels, poems, paintings, sculptures, and films construct iconic images of the past and/or future? How can we study iconic representations within these artifacts?
  • How, and for whom, do certain phrases from philosophers, politicians or artists function as icons? What are the contexts that make phrases iconic?
  • How do specific historical persons function as icons in art, philosophy and scholarship? And how can we study these cases in the broader context of the study of cultural models?

Note: all papers’ conclusions should include a statement on how cultural icons may contribute to an increased understanding of the dynamics of culture in general.

Abstracts of papers consist of approx. 250 words and should include the name of the speaker, affiliation, full contact address (including email), the title, and the summary of the paper.

Practical information

Deadline for abstracts is 1st of July, 2017.

A notification of acceptance will be sent no later than August 15th, 2017.

Abstracts can be sent to Marieke Winkler via iconsconference@ou.nl.

Papers will be selected for publishing in the conference proceedings.

The conference takes place at Utrecht, the Netherlands.

See also the website: https://www.ou.nl/web/the-icon-as-cultural-model.

afbeelding-masterclass-Algazi-II

In ‘Scholars in Households: Refiguring the Learned Habitus, 1480-1550’ (2003) Gadi Algazi, professor of history at the University of Tel Aviv, examines the way scholars developed a trait of ‘Learned Forgetfulness’, a form of intense concentration that makes it possible to ignore one’s immediate surroundings. This was much needed, Algazi argues, because early modern scholars exchanged the celibate lifestyle for a married life and in return had to solve the novel problem of combining study and running a family.

This has lead to the creation of a separate study in which the scholar could retreat and devote all his attention to his scholarly work, having only his books and instruments to keep him company. It became very much the prototypical (self-)image of the scholar, that was copied by some artists as well. It survived in modern times, at least amongst literary scholars: the picture of Albert Verwey that I posted recently fits in perfectly. And what to think of contemporary (literary) scholars that like to depict themselves standing in front of a stuffed bookcase?

When you look closer at the paintings of early modern scholars, like Algazi does in ‘At the Study: Notes on the Production of the Scholarly Self’ (2012), you might notice that the scholar is not always without company. For example, Algazi draws our attention to the presence of the little dog in the study of St. Augustine:

Vittore_carpaccio,_visione_di_sant'agostino_01

But also in the study of Christine de Pizan and St. Jerome we encounter the little dog (in this latter picture the dog is sleeping next to Jerome’s characteristic symbol, the Lion). Of course one can interpret the presence of the dog in many ways, but seen in the perspective of ‘Learned Forgetfulness’ it functions both as a positive confirmation and as a warning of the calmness and concentration that comes with proper scholarly work. The dog is watching attentively or sleeping peacefully but can awaken anytime, ready to ask immediate attention for its earthly needs. As such the little dog reminds the scholar of the world outside his study.

‘Learned Forgetfulness’ is a trait, but should not become a flight from reality.

On the 27th of November the Huizinga Institute organizes a masterclass by Gadi Algazi. Historicizing the very idea of ‘being a scholar’, Algazi investigates shifts in the meaning of scholarly selfhood that occurred with changing circumstances of life and learning. In the masterclass we probably won’t be talking about little dogs. What we will discuss is the application of concepts of selfhood to the history of science, as well as the question: what can be achieved by shifting attention from practices or products to the person of the scholar?

sleeping dog

***

Paintings:

A Scholar in His Study (detail) by Thomas Wyk, around 1616-1677

St. Augustine in his Study by Vittore Carpaccio, 1502

Sleeping Dog by Gerrit Dou, 1650

Verwey in zijn studiekamer 1910 Op 14 november 1924 werd de dichter en criticus Albert Verwey (1865-1937) bij Koninklijk Besluit benoemd tot hoogleraar letterkunde en wijsbegeerte aan de Rijksuniversiteit Leiden. Zijn leeropdracht betrof het onderwijzen in de ‘Nederlandse letteren, haar geschiedenis en esthetische kritiek’. De benoeming van Verwey was een novum, niet eerder werd iemand zonder academische scholing aangesteld als hoogleraar. De studie van de literatuur, zij het van tijdgenoten of van voorgangers, was vanaf het begin een belangrijke pijler onder Verweys creatieve werk, en hij voelde zich dan ook verplicht om dit in zijn oratie ‘Van Jacques Perk tot nu’ (1925) te benadrukken:

 ‘Mijn studie is nooit op het onderwijs, maar uitsluitend op mijn dichterlijk werk en de beoordeeling van letterkundige geschriften geweest. Opleiding aan een hoogeschool heb ik nooit genoten. […] Redenen genoeg, mijnerzijds, om niet zonder moeite tot de aanvaarding van dit ambt te besluiten.’

Het domein van de academische literatuurstudie was voor Verwey duidelijk een heel andere dan het domein van de niet-academische literatuurbeschouwing. Hij sprak dan ook over twee verschillende werelden waartussen enige mate van onbegrip heerst: de literator voelde zich ‘een vreemdeling’ binnen de muren van de academie.

Wat waren de criteria voor afbakening van de twee werelden? Deze vraag staat centraal in mijn artikel ‘‘De vraag is deze: waarom is een akademisch neerlandicus zulk een heel ander mens dan een nederlands letterkundige?’ Literatuurkritiek en literatuurwetenschap: het hoogleraarschap van Albert Verwey (1865-1937)’ dat deze maand verscheen in het tijdschrift Nederlandse Letterkunde. Andere artikelen in dit nummer zijn van de hand van Gilles Dorleijn (RUG) en Ralf Grüttemeier (Universität Oldenburg). Abstracts zijn hier te lezen.

***

De foto van Albert Verwey is afkomstig uit Het Geheugen van Nederland. Hier zijn meer mooie portretfoto’s te vinden, zoals deze met de Duitse dichter Stefan George, maar ook foto’s van aantekeningen voor gedichten en lezingen (zoals Verweys afscheidscollege ‘Het lezen en schatten van gedichten‘ (1935)).

MAKHUM IV poster

Within two weeks the fourth conference on the history of the humanities, ‘The Making of the Humanities IV’ will take place at the Royal Netherlands Institute in Rome. This series of biennially organized conferences brings together scholars and historians interested in the comparative history of the humanities.

For some time histories of single humanities’ disciplines exist, in the case of literary studies one can think for example of Gerald Graffs Professing Literature. An Institutional History (1987) and the Dutch study Het belang van smaak. Twee eeuwen academische literatuurgeschiedschrijving (1997) by Nico Laan. Yet, the history of the humanities as a whole has only very recently been object of study.

While previous editions of ‘The Making of the Humanities’ conference focus on a specific period, this fourth edition welcomes papers on any period, taking as its central theme ‘Connecting Disciplines’ with a special interest in comparing methods and patterns across disciplines. Keynote lectures will be held by Fenrong Liu (Tsinghua University, Department of Philosophy), Hans-Jörg Rheinberger (Max Planck Institute for the History of Science) and Helen Small (University of Oxford, Faculty of English).

I am very thrilled to deliver a paper on the first day of the conference on ‘Criticism as a Connecting Principle: ‘Modes of Subjectivity’ in the Humanities’. In the paper, I would like to approach criticism as a scientific ‘mode of subjectivity’. According to Steven Shapin the inquiry of scientific modes of knowledge-making focuses primarily on objectivity (as an ideal). As a result, the investigation of the workings and specific forms of subjectivity in science is often neglected. Yet, when thinking about connecting disciplines in the Humanities the aspect of criticism can offer a fruitful insight in the way the Humanities form a whole. The study of the precise workings and functionalities of this special mode of knowledge-making in the day-to-day work of scholars is much needed: What do we actually mean when we speak – as academics – of criticism? Does the academic idea of criticism differ from the public idea of criticism, and if so, in what respect? How do conceptions of criticism change through time? In my paper I will give a demonstration of current research into the interrelation of scholarship and criticism that is characteristic of the history of the Humanities.

For more information on the conference see the website: http://makingofthehumanities.blogspot.be/ 

Twee weken geleden was de laatste bijeenkomst van de Huizinga-onderwijsreeks ‘Science, scholarship and society’ waarin de reflectie op de geschiedenis van de geesteswetenschappen centraal stond en de vraag hoe we, ondanks de grote fragmentatie binnen de humaniora en de grote verscheidenheid aan onderzoeksmethoden, toch tot een gemeenschappelijke reflectie kunnen komen op de (maatschappelijke) waarde van de geesteswetenschappen.

Gastspreker voor deze laatste bijeenkomst was Wijnand Mijnhardt, hoogleraar vergelijkende wetenschapsgeschiedenis aan de Universiteit Utrecht en één van de auteurs van het spraakmakende position paper Waarom de wetenschap niet werkt zoals zou moeten, en wat daar aan te doen is dat afgelopen september verscheen.

In zijn lezing ging Mijnhardt uitgebreid in op de verhouding tussen wetenschap en maatschappij en betoogde hij dat de geesteswetenschapper (weer) meer moet gaan kijken naar de vragen die in de samenleving spelen. Volgens hem worden studenten in de humaniora op het moment te eenzijdig opgeleid tot cultuurwetenschapper. Zeker researchmasterstudenten worden aan alle kanten doordrongen van het idee dat hun toekomst ligt in de wetenschap, terwijl kwaliteiten en competenties van afgestudeerde geesteswetenschappers veel breder kunnen worden ingezet:

‘Dames en heren, u bent geweldige analytici, u kunt goed lezen, schrijven, denken en spreken en dat is een kwaliteit die veel waard is binnen maar zeker óók buiten de universiteit!’

De geesteswetenschapper moet zich, volgens Mijnhardt, dus niet verschansen in de academie maar zich herbezinnen op zijn maatschappelijke taak. ‘Wij dienen een nieuwe rechtvaardiging te vinden voor de geesteswetenschappen in een wereld die voornamelijk wordt bepaald door grootkapitaal en een almachtige overheid, en waarin traditionele Bildungs-idealen hun betekenis hebben verloren.’

Mijnhardts betoog was opzwepend, en ja, misschien staan we inderdaad aan de vooravond van ingrijpende veranderingen van het wetenschappelijke bedrijf die een einde zullen maken aan de moordende publicatiedruk en het prevaleren van kwantiteit boven kwaliteit, maar voor de RMA’s en de enkele aio in de banken bleef de oproep tot herbezinning toch erg abstract. Hoe moeten we dat precies doen? Als jonge onderzoeker kun je moeilijk zeggen, ik publiceer wel wat minder zodat ik meer tijd heb om mijn materiaal en resultaten extra grondig te overdenken.

Bovendien is het niet alleen een kwestie van herbezinning op de academische praktijk door de wetenschapper zelf. Er is ook nog het dominante beeld van de wetenschap in de maatschappij dat niet strookt met de aard van veel geesteswetenschappelijk onderzoek. In het position paper wordt het standaardbeeld samengevat als ‘Het idee dat wetenschap 100% zekerheid biedt’ en ‘garant staat voor onweerlegbare kennis’. Dit beeld is volgens de auteurs een vertekend beeld. Het is in ieder geval een onvolledig beeld, want gebaseerd op slechts een deel van alle verschillende vormen van wetenschapsbeoefening die er zijn. Het position paper stelt daarom voor:

‘Laten we de mythes over wetenschap als enige plek op aarde waar ieder belangeloos en vervuld van hoge verheven idealen de prachtigste ontdekkingen doet, achter ons laten. (…) Een succesvolle ontmythologisering van wetenschap brengt de onderzoekers weer terug op het marktplein waar ze thuishoren, te midden van de potentiële gebruikers van nieuwe kennis.’ (6)

Ik vraag mij af of dit waar is. De vraag blijft namelijk staan: hoe ziet de herbezinning er uit? In welke termen moet de geesteswetenschapper denken als het niet in idealistische termen is – trouwens, ik streef wel degelijk naar betrouwbare kennis! – en niet in de gebruikelijke geesteswetenschappelijke termen? Dan kunnen we wel op het marktplein gaan staan, maar wat hebben we dan te zeggen? En laten we wel wezen: wie zit er écht te wachten op hordes kritische geesteswetenschappers die de ballon van objectieve, betrouwbare kennis gaan doorprikken?

Het nadenken over welke rol de wetenschapper kan spelen in het maatschappelijke veld is actueel en belangwekkend, ook binnen de literatuurwetenschap wordt al langer door sommigen een kloof tussen academie en breder publiek gesignaleerd (zie bijvoorbeeld McDonalds bekende The Death of the Critic (2007)), maar ik weet niet of een ‘ontmythologisering’ van het wetenschapsbeeld nu het beste middel is om daadwerkelijk een brug te slaan tussen de wetenschapper en het bredere publiek. Heeft niet ieder succesvol bedrijf tenslotte een aansprekende bedrijfsmythe die bijdraagt aan een leidende marktpositie?

 

***

Maandag 26 mei vindt aan de Radboud Universiteit het debat plaats ‘The PhD factory and the disposable scientist: current concerns in academia. Directe aanleiding vormt het position paper Waarom de wetenschap niet werkt zoals zou moeten, en wat daar aan te doen is, dat overigens bij verschijnen niet heel positief ontvangen is op de Radboud. Zo uitte collegevoorzitter Gerard Meijer in zijn nieuwjaarsrede (januari 2014) flinke kritiek op de onzorgvuldigheid van het paper.

Het debat wordt georganiseerd door aio’s en post-docs van de Radboud Universiteit in samenwerking met de Vakbond voor de Wetenschap. Het richt zich in het bijzonder op de positie van de jonge onderzoeker en het tijdelijk personeel dat zo’n 40% van de academie uitmaakt (zie het persbericht van de Vakbond voor de wetenschap).

Deze column verscheen eerder op Neder-L.

Social_network

In het handboek Het leven van teksten (2006) stellen Brillenburg Wurth & Rigney dat sinds de jaren ’70 het besef steeds sterker is geworden dat literatuur bestaat bij gratie van de lezer. De literatuur-wetenschapper is niet alleen geïnteresseerd in de bijzondere structuur van het literaire werk maar vooral ook in wat mensen doen met literatuur. De literatuurwetenschapper houdt zich bezig met méér dan de literaire tekst: hij richt de aandacht op ‘het leven van teksten in de samenleving’ (11) en de manier waarop mensen door middel van verhalen betekenis geven aan de wereld om hen heen.

Deze uitgesproken aandacht voor de cultureel-sociale context van literatuur maakt dat de literatuurwetenschapper (ook als hij het woord niet wil gebruiken) deels socioloog is. Dat was althans de prikkelende openingsstelling van de eerste OSL-bijeenkomst over ‘New Sociologies of Literature’. Als dit waar is, als de literatuurwetenschapper deels socioloog is, wat is dan precies het object van zijn studie? Kunnen we dan nog zeggen dat het studieobject van de literatuurwetenschap ‘de tekst’ is?

De terugkeer naar de tekst impliceert dat we de tekst kwijtgeraakt zijn. Wanneer is dat gebeurt? Een mogelijk antwoord kan gevonden worden in het artikel ‘Everywhere and Nowhere: The Sociology of Literature After ‘the Sociology of Literature’’ (2010). Hierin geeft James F. English een historisch overzicht van de relatie tussen literatuurwetenschap en sociologie vanaf het begin van de jaren ’80, het moment waarop ‘the sociology of literature’ de literatuurwetenschap verovert. Onder invloed van het werk van o.a. Raymond Williams en Stuart Hall wordt literatuur niet langer op zichzelf beschouwd maar geplaatst binnen een breder cultureel veld.

Door literatuur als onderdeel van de cultuur te zien, ging de literatuurwetenschap zich meer en meer richten op de sociologische effecten van literatuur. Benaderingen als het New Historicism en nieuwe onderzoeksgebieden als Queer Studies, Gender Studies en Postcolonial Studies kwamen in deze jaren tot bloei en hadden, volgens English, een duidelijke gemeenschappelijke, sociale missie:

‘to provide an account of literary texts an practices by reference to the social forces of their production, the social meanings of their formal particulars, and the social effects of their circulation and reception.’ (viii) 

English wijst op het markante feit dat het verband met de sociologie als vrij snel niet meer werd geëxpliciteerd, ondanks de wijd verspreide opvatting dat literatuur bestudeert diende te worden als sociaal medium. Geen enkele literatuurwetenschapper zou zich na de jaren ’80 nog literatuursocioloog noemen: the sociology of literature waseverywhere and nowhere’.  Het weren van de term ‘sociologie’ uit de literatuurwetenschap schrijft English toe aan ‘the triumph of critical theory and the paradigm of “critique”’ (vii-viii) die de aandacht vestigden op close reading en esthetic ideology. De blik verbreedde zich, maar wat niet veranderde, was de primaire focus van de onderzoeker, die lag allereerst bij de interpretatie van de literaire tekst. Dit gold voor zowel de New Critics als het onderzoek dat zich ontwikkelde in lijn van de kritische (Marxistische) literatuurtheorie.

Sinds enkele jaren echter wordt het traditionele paradigma van de kritiek volgens English effectief beconcurreerd door benaderingen die meer ‘beschrijvend’ willen zijn. Dit geldt overigens niet alleen voor de literatuurwetenschap maar voor de geesteswetenschappen in het algemeen. Onder andere het werk van de wetenschapssocioloog Bruno Latour (dat ook op de agenda stond van de eerste OSL-bijeenkomst van ‘New Sociologies of Literature’) past in deze tendens van meer beschrijvende wetenschappelijke benaderingen.

In zijn Reassembling the Social (2005) gebruikt Latour de term ‘actant’ (ontleend aan de literatuurwetenschap) als alternatief voor de trem ‘agency’. De term ‘actant’ is volgens hem adequater, omdat het impliceert dat het bestudeerde gedrag afkomstig is van actieve betekenisgevers, niet van poppetjes in een onzichtbare machtsstructuur. We bestuderen geen ‘victims of social structure’ (55) maar willen de actant begrijpen in al zijn (on)berekende complexiteit. Onze taak is niet perse een kritische. Het getuigt niet alleen van een zekere verwaandheid om als wetenschapper te zeggen dat jij de mechanismen van een onderdrukkende sociale structuur (ideologie) bloot gaat leggen, het begrijpen van het subject als effect van een systeem doet ook het onderzoeksobject tekort, stelt Latour, omdat het de actant in een kader dwingt. Voor de literatuurwetenschapper zou dit concreet kunnen betekenen dat we ons rekenschap geven van alle verschillende rollen die een auteur vervult: hij is niet alleen dichter of romancier, maar ook journalist, redacteur of criticus, leraar of copywriter, hij beweegt zich in het politieke of kerkelijke circuit, maar is ook vader, vriend of echtgenoot. ‘[T]o follow the actants themselves’ (12) is volgens Latour dan ook voldoende:

Recording not filtering out, describing not disciplining, these are the Laws and Prohets.’ (55)  

 

De constatering van English dat er op dit moment een verschuiving plaatsvindt van een kritische naar een meer beschrijvende literatuurwetenschap werkt verhelderend voor een antwoord op de vraag wanneer we de tekst zijn kwijtgeraakt. Het vermoeden rijst dat dit samenvalt met de verschuiving van een zogenaamde kritische naar een beschrijvende literatuurwetenschap. Het zou dan niet zozeer gaan om een verlies van de literaire tekst als centraal onderzoeksobject, maar om een behoud van het kritische programma.

In het licht van deze observatie is de afkeer van sociologische benaderingen (inclusief kwantitatieve benaderingen) in de literatuurwetenschap te begrijpen als een noodzakelijke verdedigingsstrategie, aldus English:

‘As the largest discipline in the humanities, and the centre of its interdisciplinary formations, literary studies has shouldered much of the burden of critique and resistance to this encroachment, defending qualitative models and strategies against the naive or cynical quantitative paradigm that has become the doxa to higher eduction managment. Under these institutional circumstances, antagonism towards counting has begun to feel like an urgent struggle for survival.’ (xiii)

De wens om terug te keren naar de tekst is in lijn met deze observatie niet alleen een vraag naar ons object (waar blijft de literaire tekst in het sociologisch georiënteerde literatuuronderzoek?) maar vooral ook een vraag naar de methode (als we alleen maar beschrijven en tellen, waarom zouden we dan literatuur bestuderen? Dan kunnen we het net zo goed hebben over wasmachines en hoe die betekenis aan ons leven geven), de aloude vraag dus of de bestudering van literatuur een eigen, kwalitatieve methodiek dient te hebben.

Maar hoe zit het dan met de literatuurwetenschapper die zich bedient van methodes die, door een gerichtheid op het bijzondere en unieke van een tekst, probleemloos aansluiten bij een kritisch-hermeneutische traditie, maar die zich verder niet bezighoudt met primaire, literaire teksten? Als ik, met andere woorden, achttien dozen ongeordend archiefmateriaal van H.A. Gomperts voorgeschoteld krijg in het Letterkundig Museum en daar dag na dag doorheen ga, voel ik mij zeer sterk ‘teruggaan naar de tekst’. Wat ik echter óók tracht te doen is wat Latour noemt: to follow the actant himself. Het gaat mij om het begrijpen van de manier waarop critici en literatuurwetenschappers zich door de tijd heen gedragen –in deze formulering een typisch sociologische vraag­– en hoe zij het wetenschappelijk onderzoek naar literatuur verantwoorden. Mijn object is zondermeer de tekst en mijn benadering is tekstgericht. Wat wordt er in de roep om een ‘terugkeer naar de tekst’ dan eigenlijk onder ‘de tekst’ verstaan?

*

Brillenburg Wurth, Kiene & Ann Rigney. Het leven van teksten. Een inleiding in de literatuurwetenschap. Amsterdam University Press: Amsterdam 2006.

English, James F. ‘Everywhere and Nowhere: The Sociology of Literature After ‘the Sociology of Literature’’. In: New Literary History, Volume 41, Number 2. Spring 2010. pp. v-xxiii.

Latour, Bruno. Reassembling the Social. An Introduction to Actor-Network Theory. Oxford University Press: Oxford 2005.

Deze tekst is een vervolg op Terug naar de tekst I.