Allegro

computer

Het is verleidelijk om de sluiting van de Polare-winkels te zien als nekslag voor de Nederlandse boekenbranche en om vervolgens bij het bericht dat de Volkskrant het aparte katern ‘Boeken’ opheft en het nieuws dat Het Financieele Dagblad fictie-recensente Fleur Speet de laan uitstuurt, te vervallen in absoluut cultuurpessimisme. Toch kan ik niet anders dan dit soort berichten en de reacties daarop met vrolijke gulzigheid verzamelen. Het vormt de actuele achtergrond voor mijn onderzoek over de verhouding tussen literatuurkritiek en literatuurwetenschap. De literatuurwetenschap is immers, net zo zeer als de literaire kritiek op dit moment, aan grote veranderingen onderhevig (al voltrekken die academische veranderingen zich misschien iets trager dan die in het publieke veld). Door te kijken wat er op het gebied van de literatuurkritiek gebeurt, kunnen we ook de literatuurwetenschap beter begrijpen.

‘We leven in een kosmos van lawaai, op een zeer, zeer nieuwe wijze. (…) We begijpen niet zo goed waarom’ (12) schreef George Steiner in De toekomst van het boek (1990). We staan er middenin, hoe kunnen we het ook begrijpen? We kunnen niet eens ‘een intelligente verwachting uitspreken over dat wat ons te wachten staat’ (22). Niemand zal ontkennen dat het literaire bestel in razend tempo aan het veranderen is, nationaal en internationaal, en dat  we eigenlijk geen idee hebben wat er precies aan de hand is. Op zo’n moment hebben we een historicus nodig, stelt Steiner, of een zeer zorgvuldige sociologische studie. Steiner heeft de reputatie van cultuurpessimist (zijn ‘toekomst van het boek’ gaat eigenlijk over ‘het einde van geletterdheid’ aldus Cyrille Offermans) maar in zijn suggestie om ons te wenden tot de historicus kan ik me wel vinden. Al is het alleen al omdat het eventueel pessimisme  meteen relativeert.

Zo stuitte ik vandaag op een artikel van Morris Dickstein getiteld ‘Journalism and Criticism’ uit 1985 waarin hij de verhouding journalistiek en literaire kritiek bekijkt in de naoorlogse periode. Het volgende citaat laat zien, dat de veranderingen die nu toegeschreven worden aan de digitale media – het e-book en bol.com maken de fysieke boekwinkel overbodig, literaire kritiek kan onbetaald bestaan op het internet of in Steiners meer visionaire termen: ‘De computer is geen apparaat, geen technisch stuk gereedschap: het is een nieuwe wereld.’ (22) – niet uniek zijn voor deze tijd of de huidige digitale ontwikkelingen:

Reviewers have declined because reviewing outlets – newpapers especially – have disapeared and the producers of culture have develloped high-powered forms of publicity, notably television, which involve no risk of criticism what so ever. (148)

Televisie heeft er niet toe geleid dat de kritiek verdween, net zo min zal internet de kritiek om zeep helpen. Wat de technische vernieuwingen wel doen is het krantenlandschap veranderen, toen en nu. De kritiek past zich daaraan aan. De geschiedenis herhaalt zich keer op keer en ondanks dat denken we toch steeds weer dat we in een nieuwe tijd leven. Het werk van de (literatuur)historicus is nooit af. En dat stemt vrolijk.

***

Afbeelding: uit het boek Toen digitale media nog nieuw waren (2011) van Jak Boumans.

Morris Dickstein. ‘Journalism and Criticism’. In: Gerald Graff and Reginals Gibbons. Criticism in the University. TriQuartely Series on Criticism and Culture. Northwestern University Press. 1985. pp.147-158.

George Steiner. De toekomst van het boek. Een voordracht van George Steiner gevolgd door een beschouwing van Cyrille Offermans. Stichting CPNB: Amsterdam. 1990.

Advertisements
2 comments
  1. “Reviewers have declined because reviewing outlets – newpapers especially – have disapeared and the producers of culture have develloped high-powered forms of publicity, notably television, which involve no risk of criticism what so ever. (148)” Dit lijkt mij een wat pessimistische uitspraak. Er zijn ook review outlets bijgekomen in de wereld van internet blogs die een veel groter en meer betrokken publiek bereiken. Er zijn nog steeds hele goede boekenwinkels. Die hebben het weliswaar moeilijk maar blijken toch te kunnen blijven bestaan. Verder zijn er nog steeds de grote literaire periodieken zoals de New York Review of Books en de Times Literary supplement bijvoorbeeld. Ik vind dat het beschikbaar worden van ebooks erg bemoedigend is want ook dat bereikt een groter publiek dat anders geen boek zou kopen vanwege hoge kosten en het breidt de markt uit voor auteurs. Zelf ben ik een goede klant van Kindle maar ook van mijn lokale boekwinkel want sommige boeken wil ik in een harde kaft hebben vooral als ze mooi zijn uitgegeven. Ik woon in de Town of Wolfville in Nova Scotia Canada. Inwoners ongeveer 4,000 en er is een kleine universiteit Acadia University met tussen 3,000 en 4,000 studenten. Er is een privé eigenaar boekwinkel “Box of Delights” en een tweede hands boekwinkel “The Odd Book”. In beide zaken zeer kundige boekofilen die je met goede raad kunnen helpen vinden wat je zoekt of nodig hebt. Verder hebben we in het nabije Kentville een prachtige ambachtelijke drukkerij/ uitgeverij die erg mooie boeken produceren. Nee ze worden niet schatrijk maar kunnen een redelijk goed leven leiden en prachtig werk uitbrengen.

  2. Dank voor je reactie en een inkijkje in de situatie in Canada, Dick! Mijn punt is vooral dat de manier waarop er over de veranderingen gesproken wordt maar al te vaak pessimistisch is, terwijl er – als we naar de geschiedenis kijken – geen reden is om bang te zijn dat de veranderingen de literatuur en/of literatuurkritiek uitbannen. We weten alleen nog niet zo goed hoe de veranderingen te benoemen en evalueren. De voorbeelden die jij aanhaalt laten zien dat mensen opzoek gaan naar de marges, de specialisaties. Ook in Nederland doen de onafhankelijke boekwinkels het prima. Hier in Utrecht zit De rooie rat, een links-politieke boekhandel met een prachtig assortiment. Daar ga je heen om op nieuwe ideeën te komen, andere ideeën dan de suggesties die je via bol.com krijgt. Het maken van eigen ‘zines’ is erg populair, net als het opzetten en bezoeken van literaire festivals, leesclubs en andere literaire bijeenkomsten. Onlangs waaide ‘shut up and write’ over uit de VS: mensen die van schrijven houden, verzamelen zich in een café om daar een uur lang in stilte te gaan schrijven. Tot slot, dat je de NY Review of Books tegenwoordig gewoon via Facebook kunt volgen, is fantastisch. Ik ben dus oprecht vrolijk!

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: